Trồng rau xanh sạch trong nhà nơi phố thị

Thiết lập một vườn rau xinh xắn trong ngôi nhà bé nhỏ của mình giữa nơi phố thị là mơ ước của không ít người dân thành phố. Từ nhu cầu rất thật này, chương trình trồng rau sạch trong nhà phố của Công ty TNHH Nguyên Nông - GINO Co, Ltd (TP.HCM) đã mở hướng cho người dân đô thị tận dụng những không gian nhỏ trong nhà để tự trồng và chủ động được nguồn rau xanh, sạch, an toàn với giá rẻ cho bữa ăn hàng ngày.

Ưu điểm của công nghệ này là đất trồng rau xanh truyền thống (đất thật) sẽ được thay thế bằng một hỗn hợp có tên “đất trồng cây hệ Multi” có nguồn dinh dưỡng hữu cơ lâu dài, thân thiện với môi trường, không có chất độc, vi sinh vật gây hại, không dùng phân và thuốc trừ sâu hóa học.

Thành phần chính của đất trồng cây hệ Multi bao gồm giá thể hữu cơ từ bụi dừa, phân trùn quế, rong biển, vi sinh vật hữu ích và bánh dầu lên men. Tạo dinh dưỡng cao giúp cây tăng trưởng và phát triển tốt. Hiện sản phẩm đất trồng cây do GINO cung cấp khá đa dạng như đất trồng cây Multi dành cho rau ăn lá; rau ăn quả và hoa; cây kiểng, cỏ và giá thể Ginut chuyên trồng rau mầm với giá thành chỉ 3.000 đồng/kg. Tùy nhu cầu, người trồng có thể chọn canh tác một trong 40 loại rau, trái từ các loại hạt giống xà lách, cải bẹ xanh, cải ngọt, cải bẹ trắng, cải ngồng, cải ná, rau dền (đỏ, tiêu, tím), mồng tơi, rau muống hoặc trồng rau mầm từ nhiều loại hạt giống rau ăn lá khác như cải bẹ, cải ngọt, cải dúng, xà lách, rau muống, hành, tần ô…

Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Đào (Giám đốc Cty Nguyên Nông), thì hộ gia đình nên chọn canh tác nhóm “Rau gia vị” như quế Thái, quế Việt Nam, diếp cá, ngò gai, húng, hành lá, ớt (đỏ, xanh), thì là, chanh. Hoặc nhóm “Rau nấu canh” như rau ngót, rau dền, rau muống, bạc hà, mồng tơi, bầu bí, mướp hương và cà chua.

Theo tính toán, chi phí đầu tư trồng rau tại nhà hiện chỉ khoảng từ 15.000 đồng đến 60.000 đồng. Cụ thể, cứ hai khay bằng xốp kích thước 30 x 50 x 7cm (7.000 đồng/khay) cần 30 gram hạt giống rau mầm (giá 4.000 đồng) và 2kg đất trồng là giá thể Ginut nhẹ có đủ dinh dưỡng (giá 5.000 đồng). Sau khi trồng khoảng 5 - 7 ngày là có thể thu hoạch được từ 400 - 450 gram rau sạch (đã bỏ rễ) có giá trị dinh dưỡng tương đương 1,5kg rau bình thường. Sau thu hoạch, đất còn lại có thể tái sử dụng trồng rau mầm mới hoặc bổ sung phân bón hữu cơ để trồng các loại cây khác. Theo xét nghiệm của cơ quan khoa học cho thấy rau trồng theo công nghệ này đạt 100% tiêu chuẩn. Hàm lượng kim loại như chì, asen, đồng, thủy ngân hầu hết nhỏ hơn 10% mức cho phép.

Như vậy, với vật tư, hạt giống, giá thể, dụng cụ cần thiết cho việc trồng rau có bán trên thị trường. Chỉ cần khéo tận dụng khoảng không gian trống (có ánh nắng) trong ngôi nhà, như sân thượng, balcon, giếng trời, sân trước và sân sau là chúng ta đã có những vườn rau xanh xinh xắn. Ngoài góp phần mang lại những bữa cơm ngon, bổ dưỡng... trồng rau xanh trong nhà còn là một hình thức lao động nhẹ nhàng, một phương pháp thư giãn thú vị giúp giảm stress hiệu quả.

 http://khoahoc.tv/congnghemoi/cong-nghe-moi/3218_trong-rau-xanh-sach-trong-nha-noi-pho-thi.aspx

Công nghệ sản xuất nông sản sạch Nhật Bản, Israel được Vingroup áp dụng

Ngày 21/7/2015, Công ty VinEco – Tập đoàn Vingroup tiến hành ký kết hợp tác với 3 đối tác hàng đầu thế giới về cung ứng công nghệ cao cho sản xuất nông nghiệp với tổng trị giá lên tới trên 1.000 tỷ đồng. Sự kiện đánh dấu bước khởi động của VinEco, nhằm mục tiêu ra mắt thị trường mẻ nông sản sạch, an toàn đầu tiên vào quý IV/2015.
Ba đối tác của VinEco đều đến từ những nền nông nghiệp nổi tiếng, gồm: NETAFIM (Israel); KUBOTA (Nhật Bản) và Teshuva Agricultural Projects – TAP (Israel). Đây là hai quốc gia có công nghệ sản xuất nông sản tiên tiến nhất thế giới với thế mạnh vượt trội về nghiên cứu, phát triển và tối ưu hiệu quả áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất.
Các đối tác sẽ cung cấp cho VinEco nền tảng công nghệ sản xuất nông nghiệp an toàn trên quy mô lớn theo tiêu chuẩn VIETGAP và GLOBALGAP. Cụ thể TAP và NETAFIM cung cấp công nghệ nhà kính – nhà lưới với quy mô lên tới 60 ha cùng hệ thống tưới tiệu tự động và hệ thống cung cấp dinh dưỡng chủ động cho cây trồng trên diện tích gần 1.000 ha (trong giai đoạn 1).

KUBOTA sẽ cung cấp công nghệ cơ giới hóa và tự động hóa trên cánh đồng mẫu lớn ở tất cả các nông trại của VinEco trên cả nước.
Công nghệ nhà kính cho sản xuất rau sạch của Vigroup

Công nghệ nhà kính – nhà lưới gồm hệ thống thiết bị đồng bộ và được điều khiển tự động, có khả năng kiểm soát chủ động các yếu tố khí hậu – môi trường. Với công nghệ này, VinEco có thể đưa vào sản suất những bộ giống độc đáo, đảm bảo cung ứng cho thị trường nhiều loại rau củ quả an toàn, chất lượng chưa từng xuất hiện hoặc mới được sản xuất rất hạn chế tại Việt Nam trên quy mô lớn, năng suất cao, hạn chế sâu bệnh.
Công nghệ nhà kính cũng đảm bảo cho VinEco đáp ứng tốt nhu cầu thị trường nội địa và hướng tới xuất khẩu nhờ sự ổn định trong sản xuất, hạn chế tác động bất lợi của thời tiết.
Công nghệ tưới và cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng của TAP và NETAFIM với việc tự động hóa và được kiểm soát chặt chẽ sẽ đảm bảo hàm lượng dinh dưỡng tốt nhất cho nông sản của VinEco.
Trên ruộng đồng có quy mô lớn, cong nghe san xuat rau sach cơ giới hóa của KUBOTA – thương hiệu hàng đầu về máy nông nghiệp tại Nhật Bản – sẽ giúp VinEco khép kín và kiểm soát từ khâu làm sạch đến đến gieo hạt, trồng trọt. Đặc biệt KUBOTA sẽ mang đến cho VinEco các loại máy móc lần đầu tiên có mặt tại Việt Nam như máy lên luống và phủ nilon, máy phun tự động, …
Hai đối tác NETAFIM và TAP (cùng đến từ Israel) sẽ cung cấp cho VinEco công nghệ nhà kính – nhà lưới cùng hệ thống tưới tiệu tự động và hệ thống cung cấp dinh dưỡng chủ động cho cây trồng.
Ngoài 3 công nghệ vượt trội trên, VinEco còn được cung ứng công nghệ sơ chế và bảo quản nông sản sau thu hoạch, đảm bảo nông sản luôn tươi ngon, đồng thời đáp ứng tối đa các yêu cầu về an toàn vệ sinh thực phẩm cũng như hàm lượng dinh dưỡng trong nông sản.
Với việc ký kết hợp tác với 3 đối tác hàng đầu trong lĩnh vực nông nghiệp trên thế giới, VinEco đã thể hiện quyết tâm đầu tư bài bản trên quy mô lớn và bền vững trong lĩnh vực nông nghiệp, từng bước hiện thực hóa việc cung cấp sản phẩm nông sản sạch với sản lượng lớn, được canh tác thân thiện với môi trường tại Việt Nam.

Theo Báo Đất Việt

Trồng cây cảnh bằng phương pháp thủy canh

Từng thành công với nhiều mô hình trồng rau, quả như cà chua, bắp cải, xà lách… mới đây, Nguyễn Văn Quy giảng viên Khoa Nông học, ĐH Nông lâm Huế lại thành công với mô hình nghiên cứu trồng cây kiểng bằng phương pháp thủy canh.

Từ nhỏ, Quy đã đam mê nghề trồng cây cảnh, đặc biệt là trò ươm giống cho cây nẩy mầm. Khi đã trở thành giảng viên, ngoài những giờ lên lớp, Quy còn dành nhiều thời gian nghiên cứu các đề tài khoa học để phục vụ cho việc giảng dạy của mình. Để thực hiện được điều đó Quy đã trải qua không biết bao nhiêu khó khăn. Phải tự bỏ tiền túi, huy động vốn từ gia đình mua hàng trăm loại cây kiểng khác nhau về trồng bằng phương pháp thủy canh mà anh đã dày công nghiên cứu.

Hiểu kỹ tính cây

Theo Quy, nếu trồng kiểng lá trong chậu đất đòi hỏi rất kỹ khâu chọn giống, đất, phân bón và có một chế độ nước tưới hợp lý thì trồng thủy canh cây cảnh đơn giản, tiện lợi hơn nhiều. Chỉ cần một chậu thủy tinh, một giỏ nhựa có kích cỡ phù hợp với cây, sau đó tách cây từ chậu đất, dùng nước rửa sạch rễ, cắt phần rễ thối và rễ bị tổn thương, giữ lại rễ chính và rễ khỏe. Sau đó, đặt cây vào giỏ nhựa và hòa khoảng 10 giọt nước dinh dưỡng vào bình nước thủy tinh để cây hấp thu dinh dưỡng.

 

Trại cây kiểng của anh Nguyễn Văn Quy. Ảnh: L. Dương

Những cây cảnh “khó tính” như trúc, hoa chuông... có thể trồng ở trong môi trường này, thậm chí trồng xương rồng, một loại cây vốn không ưa nước. Ngoài ra, người trồng có thể kết hợp nuôi cá cảnh, tạo ra hình thế phong thủy hài hòa trong nhà hay phòng làm việc, phù hợp với thị hiếu chơi cây cảnh hiện nay. “Sau 20 ngày khi bộ rễ phát triển tốt, đẹp thì có thể bổ sung thêm dung dịch dinh dưỡng một lần. Nhờ nguồn nước lưu trữ trong bình nên cây có tốc độ phát triển nhanh hơn so với bình thường, hạn chế sâu bệnh, ô nhiễm môi trường. Tuổi thọ của cây gấp hai đến ba lần so với trồng trong đất”, anh Quy giải thích.

“Quá trình nghiên cứu trồng thủy canh không khó, nhưng công đoạn pha chế chất dinh dưỡng quả là thử thách… Nhiều hóa chất có liều lượng rất nhỏ, phải dùng cân tiểu ly để cân đối liều lượng”, Quy cho biết thêm.

Bằng đam mê lớn, anh đã thành công với công thức pha chế gồm 16 loại hóa chất, mang tên NQ2 cần thiết như ở trong môi trường đất.

Sẵn sàng chuyển giao công nghệ

Mô hình trồng cây theo hình thức thủy canh ở một số nước tiên tiến như Mỹ, Australia, Canada... khá phổ biến, tuy nhiên những loại dung dịch dinh dưỡng như thế này bán ở thị trường Việt Nam khá đắt. Bởi vậy, công thức pha chế dung dịch NQ2 được anh Quy dày công mày mò, nghiên cứu cho “ra lò” thì sản phẩm này đã đến với tay bà con với giá từ 10.000 – 20.000 đồng một lọ.

Giảng viên trẻ này đang đang giới thiệu rộng rãi sản phẩm dung dịch dinh dưỡng NQ2 cũng như chuyển giao, hợp tác công nghệ, kỹ thuật cho bà con nông dân, nhà sản xuất nông nghiệp trong việc ứng dụng trồng và đưa vào sản xuất kiểng lá, rau mầm, thủy canh xà lách, dưa chuột, ớt và một số loại hoa. “Chỉ cần vài m² trên sân thượng hay ở góc hè, với phương pháp thủy canh này là gia đình đã có rau sạch để ăn. Với dung dịch NQ2 cho phép sản xuất rau, quả sạch, không có tồn tại dư lượng hóa chất độc hại, sản lượng thu hoạch rất cao”, Quy chia sẻ.

Sắp đến, Quy sẽ tiếp tục trồng thử nghiệm, phát triển một số loại cây khó trồng ở TP.Huế như: hoa chuông, hoa ly, dâu tây... để phục vụ thị trường Tết.

** Bạn đọc www.khoahoc.tv có thể liên hệ chi tiết với anh Nguyễn Văn Quy theo thông tin dưới đây:

Nguyễn Văn Quy, Giảng viên khoa Nông học, trường ĐH Nông Lâm Huế, TP Huế. Email: Ngocquy812004@yahoo.com  ĐT: 0905337564

http://khoahoc.tv/khampha/sinh-vat-hoc/sinh-hoc/25800_trong-cay-canh-bang-phuong-phap-thuy-canh.aspx

LàmVườn

https://www.youtube.com/channel/UCYeoakQzYz0mMEwzCL30h3A/videos

Bạn của nhà nông

https://www.youtube.com/channel/UCNkrTS6swcGkK7QOTyeWUTg

Mô hình sản xuất rau mầm tại nhà hiệu quả kinh tế cao

https://www.youtube.com/watch?v=QvmAfUTgi28

https://www.youtube.com/watch?v=hjpXEEF8L2Q

Một ngày làm nông quay cùng Quyền Linh & Như Thảo

https://www.youtube.com/watch?v=rb7Ta23SK24

 https://www.youtube.com/results?search_query=mot+ngay+lam+nong

VTV Sinh ra từ làng

https://www.youtube.com/channel/UCFho8URcGghD_NQBvb0LLWQ

Kỹ Thuật Nông Nghiệp

https://www.youtube.com/channel/UCnXrUKSTNn5y81iw09Whs9Q

Trang trại rau hữu cơ kiểu Nhật trên cao nguyên

Là người năng động, ham học hỏi, nông dân Nguyễn Quốc Thắng đã sang Nhật học hỏi kinh nghiệm trồng rau sạch. Hiện rau hữu cơ từ trang trại rộng 7 ha của anh giá cao gấp 4- 5 lần rau thông thường nhưng thị trường luôn khát hàng.

  

Khử độc cho đất

Anh Thắng thổ lộ về phun thuốc hóa học, trước kia ít ai dùng nhiều bằng gia đình anh vì sẵn có cửa hàng kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật và vườn ươm cây giống khá lớn. Mỗi khi có loại thuốc mới, các hãng thuốc mang đến giới thiệu, anh đều dùng thế nhưng càng phun càng thấy không ổn vì sâu bọ nhanh kháng thuốc; công nhân ngán khi phải tiếp xúc hàng ngày với hóa chất, dẫu có trả thêm tiền độc hại họ cũng không muốn làm.

Anh Thắng quyết nghiên cứu trồng rau hữu cơ tại xã Ka Đơn (huyện Đơn Dương, Lâm Đồng) từ năm 2010 khi phương thức canh tác này vẫn còn mới mẻ ở Việt Nam.

Anh Thắng mua hạt neem, học cách tách hoạt chất từ loại hạt này rồi pha với nước phun lên cây rau nhằm chống sâu bọ, côn trùng gây hại. Tiếp đó, anh tiến hành cải tạo đất bởi sau mấy chục năm sử dụng phân bón, thuốc trừ sâu hóa học cùng chất kích thích sinh trưởng nhân tạo, đất đã bị ngộ độc, mất đi sự cân bằng vốn có, trồng bắp cũng không lên nổi.

Tưởng rằng như thế đã ổn, nào ngờ hàng ngàn mét vuông rau 1-2 tuần tuổi đang xanh tốt bỗng trơ cành trụi lá chỉ sau vài ngày. Bao nhiêu vốn liếng, công sức đầu tư cho lứa rau hữu cơ đầu tiên tan thành mây khói… Thì ra đất vẫn chưa được cải tạo ổn định, lượng tồn dư phân bón, thuốc hóa học trong đất vẫn còn nhiều. Tiếp tục sử dụng chế phẩm sinh học trichoderma và trồng cây luân canh suốt 3 năm ròng, anh Thắng mới hoàn thành việc khử độc 7 ha đất.

Mặt khác, anh nghiên cứu trồng đại trà cây lạc hoang dại, loài cây có nhiều nốt sần để tạo đạm. Bộ rễ chùm tươi tốt của lạc miệt mài khoan những đường rãnh nhỏ dưới mặt đất, tạo môi trường thuận lợi cho giun và các sinh vật có lợi khác sinh sôi. Lớp đất vốn bị chai sạn bởi hóa chất dần trở lại mềm mịn, tơi xốp, giúp bộ rễ của các cây rau, củ khác phát triển khỏe mạnh, loại bỏ những mầm mống của bệnh hại tiềm ẩn.

Trừ sâu bọ bằng hạt neem

“Một số loài bọ đến thuốc hóa học cũng chào thua nhưng dung dịch chứa hoạt chất hạt neem lại trị được. Vấn đề là điều chỉnh liều lượng chế phẩm này sao cho tương ứng với mức độ hoành hành của sâu bọ trên cây rau”, anh Thắng khẳng định rồi đưa cho tôi đôi ủng để tham quan vườn rau sạch. “Đôi ủng này đã được vô trùng bằng thuốc trừ sâu sinh học để bảo vệ môi trường trong lành ở vườn rau”, anh giải thích. Đến chỗ chiếc thùng lớn chứa chế phẩm hạt neem màu xám nhạt, vị đắng, mùi hăng hắc, anh nói 4 lít chế phẩm hạt neem (mỗi lít khoảng 90.000 đồng) sẽ được pha với 400 lít nước rồi tưới cho 1 ha rau.

Mỗi tuần một lần, dung dịch này theo hệ thống đường ống ngầm và hệ thống tưới phun đến từng luống rau, không chỉ diệt trừ tương đối nhanh các loài sâu và nấm bệnh trên mặt đất, tuyến trùng dưới mặt đất mà còn phát tán mùi hăng để xua đuổi các loại côn trùng gây hại, ức chế và giảm khả năng đẻ trứng của các loài sâu bệnh khác.

Mặt khác, anh Thắng nuôi và thả một số thiên địch như bọ xít, ong ký sinh ra vườn rau để chúng bắt mồi nhằm tạo môi trường tự nhiên đối kháng giữa sinh vật có lợi và sinh vật có hại. Mật độ sâu nhờ vậy luôn bị kiềm chế, không thể tăng cao phá hoại rau màu. Anh Thắng còn treo những miếng bẫy bằng vải nhựa màu vàng sặc sỡ, trên mặt vải quét một lớp keo dính sinh học với nhiều mùi hương thu hút các loại côn trùng khác nhau.

Biện pháp khá hiệu quả nữa để xua đuổi sâu bọ là sản xuất luân canh, xen canh các loại rau có tính đối kháng với nhau. Chẳng hạn, trồng xen cải Nhật với đậu, bó xôi... Mặc dù rất ghiền loài cây họ đậu nhưng do ngán mùi hăng của cây cải Nhật nên bọ nhảy không bén mảng đến khu vực này. Tương tự, cà rốt có thể trồng xen với ngô và liên canh với cà tím, khoai lang, củ cải...

Một lợi thế khác là anh Thắng có phòng nuôi cấy mô và vườn ươm cây giống theo công nghệ cao rộng tới 2 ha mang tên Thiên Sinh. Anh nhập giống mới của Nhật Bản, Hà Lan, Thái Lan và nghiên cứu, sản xuất tới 10 giống rau chủ lực (cà chua, cà rốt, bắp ngọt, cải trắng, cà tím, đậu nành, rau thơm, đậu bắp, bó xôi...) có khả năng kháng bệnh và lợi thế cạnh tranh về năng suất, chất lượng. Mỗi năm, ngoài số cây trồng trong trại, anh còn xuất bán từ 5-6 triệu cây giống.

Đặc biệt, anh Thắng đã đầu tư cả chục tỷ đồng để lập phòng nuôi cấy mô, dựng vườn ươm, nhà kính trồng rau hữu cơ cùng với hệ thống tưới nước, bón phân tự động mô phỏng công nghệ Israel… Hiện mỗi ngày, trang trại thu hoạch khoảng 200 kg rau (nhưng chỉ đáp ứng được 50% đơn đặt hàng) để cung cấp cho người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam và các nhà hàng lớn ở TPHCM, Hà Nội, Đà Nẵng.

Đến thăm vườn ươm của anh Thắng mới đây, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát cổ vũ: “Anh làm rất tốt! hãy tiếp tục áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật mới, góp phần tạo ra ngày càng nhiều nguồn giống đáp ứng yêu cầu phát triển nông nghiệp giá trị cao ở địa phương”.

 http://tpnnv.blogspot.com/2015/09/trang-trai-rau-huu-co-kieu-nhat-tren-cao-nguyen.html

Tăng năng suất rau xanh và sạch nhờ côn trùng

Hiện nay, nhiều loại rau xanh bán trên thị trường còn tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, ảnh hưởng lớn đến sức khỏe người tiêu dùng.
Việc sản xuất rau sạch, rau an toàn trong nông nghiệp đô thị đã trở thành nhu cầu cấp thiết của xã hội trong quá trình đô thị hoá, ngoài yếu tố bảo vệ sức khỏe cho cộng đồng còn có ý nghĩa rất lớn về kinh tế và khoa học vì hướng tới một nền nông nghiệp bền vững. Nghiên cứu khai thác lợi dụng thiên địch tự nhiên để phòng chống sâu hại hiệu quả là một hướng quan trọng trong phát triển biện pháp sinh học. Đây cũng là biện pháp chủ đạo của hệ thống phòng trừ dịch hại tổng hợp và là nhiệm vụ quan trọng trong phát triển nông nghiệp bền vững.

Sản xuất rau an toàn

Tại khu vực Hà Nội, bao gồm cả tỉnh Hà Tây, huyện Mê Linh, Vĩnh Phúc và 4 xã của huyện Lương Sơn, Hòa Bình đã xuất hiện nhiều vùng tập trung sản xuất rau an toàn, trong đó các khu sản xuất rau trong nhà lưới đang được nhân rộng và phát triển, đáng kể như mô hình rau an toàn trồng trong nhà lưới ở Ðông Anh, Gia Lâm và Hoàng Mai, khu trồng rau ở Kim An, Lĩnh Nam. Tuy nhiên, trong canh tác rau an toàn trong nhà lưới công tác phòng chống sâu bệnh vẫn áp dụng biện pháp như ở ngoài cánh đồng với việc lạm dụng, gia tăng việc sử dụng thuốc, phân hóa học và chất kích thích sinh trưởng.

Các loại côn trùng có ích

Theo Cục bảo vệ Thực vật năm 2010 có 28,3% số mẫu rau có dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng tối đa cho phép, 78,75% mẫu rau có hàm lượng chì cao hơn mức cho phép, 50,02% mẫu rau có hàm lượng Ni-tơ-rát cao hơn mức quy định, 67,85% mẫu có chứa E-cô-li và 96,42% mẫu có chứa Cô-li-phom. Trong nhiều năm qua, việc nghiên cứu và sử dụng tài nguyên côn trùng có giá trị kinh tế trên cây rau đã được thực hiện và đạt được nhiều kết quả, tuy nhiên các kết quả nghiên cứu này chỉ thực hiện trên rau trồng ở ngoài đồng mà chưa tiến hành ở vùng tập trung sản xuất rau an toàn trong nhà lưới, nhất là những nghiên cứu về thành phần sâu hại, thiên địch, sự phát triển và biện pháp phòng chống sinh học sâu hại rau trong nhà lưới nhằm phục vụ sản xuất rau an toàn theo hướng thực hành sản xuất nông nghiệp tốt – GAP (Good Agricultural Practices) thay thế cho việc sử dụng phương pháp canh tác ở ngoài đồng.
Góp phần sản xuất rau an toàn theo hướng GAP, cung cấp các sản phẩm rau an toàn cho Thủ đô Hà Nội và các đô thị xung quanh, đề tài “Nghiên cứu thành phần loài, sự phát sinh phát triển của côn trùng hại, thiên địch của chúng và một số biện pháp phòng chống sinh học sâu hại rau phục vụ sản xuất rau an toàn trong nhà lưới tại một số điểm ở Hà Nội” do PGS.TS. Trương Xuân Lam, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật, Viện Hàn lâm KHCNVN làm chủ nhiệm đã được triển khai và thu được những kết quả khả quan. Đề tài đi sâu vào phân tích xác định thành phần loài côn trùng hại và thiên địch của chúng trên rau họ Hoa thập tự trồng trong nhà lưới cũng như sự phát sinh, phát triển của một số loài phổ biến. Từ đó tiến hành nhân nuôi và thử nghiệm thả một số loài bắt mồi, ký sinh để phòng chống các loài sâu hại rau họ Hoa thập tự trong nhà lưới.
Trên rau Họ hoa thập tự ở Hà Nội, ghi nhận 28 loài sâu hại thuộc 16 họ, 7 bộ và 41 loài côn trùng ký sinh, bắt mồi của sâu hại thuộc 18 họ, 6 bộ. Trong 28 loài sâu hại thì có 5 loài xuất hiện liên tục và hại phổ biến bao gồm sâu khoang Spodoptera litura, sâu xanh bướm trắng Pieris rapae, sâu tơ Plutella xylostella, rệp xám Brevicoryne brassicae, bọ nhảy sọc cong Phyllostreta striolata. Trong 41 loài côn trùng ký sinh, bắt mồi của sâu có 8 loài phổ biến và có mặt cả trong và ngoài nhà lưới là bọ rùa đỏMicraspis discolor, bọ rùa 6 vằn đen Menochilus sexmaculatus, bọ rùa 2 chấm đỏ Lemnia biplagiata, bọ rùa nhật bản Propylea japonica, bọ cánh cộc 3 khoang Paederus fuscipes, ruồi ăn rệp bụng nâu vàng Episyrphus balteatus, ong ký sinh kén trắngApanteles sp., ong ký sinh rệp Diaeretiella rapae.

Nghiên cứu sự phát triển của một số loài phổ biến trên rau trong nhà lưới

Trong 2 năm điều tra (2011 - 2012) trên rau bắp cải và xu hào, mật độ của 5 loài sâu hại đạt 2 đỉnh ở môi trường nhà lưới gồm: sâu khoang đạt đỉnh vào tháng 5 và tháng 11, sâu xanh bướm trắng đạt đỉnh vào tháng 2 và tháng 5, sâu tơ đạt đỉnh vào tháng 1 và tháng 5, bọ nhảy sọc cong đạt đỉnh ở tháng 5 và tháng 12 và rệp xám đạt đỉnh ở tháng 1 và tháng 5. Mật độ của các loài bắt mồi rất thấp trong nhà lưới, trong đó nhóm bọ rùa bắt mồi đạt 2 đỉnh vào tháng 5 và tháng 12, các nhóm còn lại đạt 1 đỉnh bao gồm nhóm bọ xít bắt mồi đạt đỉnh tháng 6, nhóm bọ đuôi kìm mồi đạt đỉnh tháng 10, nhóm bọ cánh cứng bắt mồi đỉnh tháng 2 và nhóm cánh cộc 3 khoang đạt đỉnh vào tháng 4. Ong ký sinh rệp cũng ít có vai trò trong việc khống chế mật độ rệp với tỷ lệ ký sinh đạt cao nhất tháng 2.

Trên rau trồng trong nhà lưới mối quan hệ giữa các loài bọ xít bắt mồi, bọ đuôi kìm, bọ cánh cộc 3 khoang, bọ chân chạy và bọ rùa bắt mồi với con mồi là các loài sâu hại chính (sâu khoang, sâu xanh bướm trắng, sâu tơ và rệp xám) thấp và ít có vai trò kìm hãm số lượng của các loài sâu hại kể trên. Thời vụ canh tác, chế độ bón phân, kỹ thuật chăm sóc rau khác nhau ở trong nhà lưới so với ngoài nhà lưới đã làm ảnh hưởng đến mật độ trung bình của sâu khoang, sâu xanh bướm trắng, bọ nhảy sọc cong củ lạc, bọ rùa bắt mồi, bọ xít bắt mồi, bọ cánh cộc 3 khoang và cánh cứng bắt mồi trên bắp cải và xu hào. Trong nhà lưới mật độ của các loài thuộc nhóm bọ xít bắt mồi, bọ chân chạy bắt mồi, bọ cánh cộc 3 khoang và bọ rùa bắt mồi ở các ruộng phun thuốc đều rất thấp, ở các công thức phun thuốc từ 4 lần/vụ trở lên đều không thấy xuất hiện các loài bắt mồi. Trong nhà lưới việc phun thuốc 2 lần/vụ cũng làm ảnh hưởng đến các loài bắt mồi tương đương như phun 3 lần/vụ ở ngoài nhà lưới .

Kết quả nhân nuôi ong mắt đỏ và một số loài côn trùng bắt mồi chủ yếu trong phòng thí nghiệm

Nhóm thực hiện đề tài đã tiến hành lưu giữ, nhân nuôi và bảo quản hơn 300 thế hệ ong mắt đỏ ký sinh trên trứng ngài gạo tại Phòng Côn trùng học thực nghiệm, Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật với quy trình nhân nuôi có thể sản xuất đáp ứng đủ số lượng ong thả ra cánh đồng nhằm diệt trừ sâu hại rau.
Trong điều kiện phòng thí nghiệm, nhân nuôi bọ rùa sáu vằn và bọ rùa chữ nhân bằng thức ăn là rệp đậu đen (rệp đậu đen được nhân nuôi bằng giá thể rẻ tiền) cho sức đẻ trứng cao ở thế hệ 1 và 2 (55,77-79,53,96 quả/con cái) với tỷ lệ nở của trứng cao (71,45-87,88%). Nhân nuôi bọ đuôi kìm E. annulipes bằng thức ăn cám mèo trong hộp nhựa cho hệ số nhân nuôi là 5,6-8,1 lần với trung bình thu được 121,5-194,9 con từ 15-35 cặp nuôi ban đầu, bằng chậu nhựa cho hệ số nhân nuôi là 7,8-9,3 lần với trung bình thu được 241,2-465,7 con từ 30-50 cặp nuôi ban đầu. Nhân nuôi 3 loài bọ xít cổ ngỗng đỏ S. falleni, bọ xít cổ ngỗng đen S.croceovittatus và loài bọ xít nâu C. fuscipennis với thức ăn là sâu khoang S. litura và ấu trùng ngài gạo C. cephalonica cho tỷ lệ nhân nuôi 17-19 cá thể với 1 cặp đực cái ban đầu.
Trên cây rau trong nhà lưới, tiến hành thả OMĐ (ong mắt đỏ) với mật độ 740.000 cá thể/ ha trên rau cho thấy tỷ lệ trứng sâu tơ bị ký sinh bởi OMĐ là khá cao (73,43 - 83,33%) và mật độ sâu tơ giảm thấp so với đối chứng không thả OMĐ. Thả bọ rùa chữ nhân với mật độ 1 cá thể/1m2 (thả 2000 ấu trùng và 6000 trưởng thành/ 8000m2) đã làm giảm mật độ rệp xám hại rau sau 6 ngày thả so với đối chứng không thả. Thả bọ đuôi kìm bắt mồi trên rau cải bắp trong nhà lưới kín với mật độ thả 1 con/m2 có thể khống chế mật độ rệp xám và sâu tơ. Thả thiếu trùng và trưởng thành của bọ xít nâu bắt mồi và 2 loài bọ xít cổ ngỗng bắt mồi với mật độ thả 0,2-0,5 cá thể /m2 đã làm giảm đáng kể mật độ sâu hại thuộc bộ cánh vẩy so với đối chứng không thả.
Để đạt được hiệu quả tối ưu từ mô hình phòng trừ sinh học sâu hại (không sử dụng thuốc trừ sâu) trong sản xuất rau an toàn theo hướng GAP trong nhà lưới là cần phải thả 1 đợt BĐK (bọ đuôi kìm) và BXBM (bọ xít bắt mồi) vào tháng 2, thả OMĐ (ong mắt đỏ), BĐK và BXBM vào tháng 5 và thả 2 đợt BRBM vào tháng 12.
Từ những nghiên cứu trên cho thấy việc phát triển nhân nuôi các loài thiên địch của sâu hại đem lại nhiều lợi ích đối với ngành trồng trọt. Trong tương lai, đây là một trong những biện pháp hữu hiệu giúp hạ giá thành sản phẩm phù hợp với khả năng tài chính của người nông dân và thấp hơn so với chi phí mua thuốc trừ sâu, giải quyết được áp lực ô nhiễm thuốc bảo vệ thực vật do sử dụng thuốc trừ sâu ngày càng nhiều và đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

http://khoahoc.tv/doisong/ung-dung/64823_tang-nang-suat-rau-xanh-va-sach-nho-con-trung.aspx

Nuôi giun "ăn" rác

Xử lý rác thải hữu cơ bằng giun

Anh Tuấn cũng ấp ủ dự định kết hợp việc nuôi giun và trồng rau sạch tại nhà để tận dụng nguồn phân giun hữu ích.

Nuôi giun trong gầm bếp

Nguyễn Anh Tuấn là học viên của trường Cao đẳng Giao thông vận tải. Anh hiện đang trọ tại một căn hộ trong ngõ hẻm của phố Triều Khúc (Thanh Xuân, Hà Nội) cùng hai người bạn.
Vốn quan tâm đến công nghệ xanh và tham gia nhiều phong trào tình nguyện vì môi trường, Tuấn hăm hở thực hiện ý tưởng nuôi giun tại nhà sau khi tìm đọc những bài báo về việc nuôi giun để xử lý rác sinh hoạt đang được áp dụng phổ biến tại các gia đình ở nhiều nước trên thế giới như Canada, Nhật Bản và Trung Quốc.
Từ tháng 6/2009, mua được 10 kg sinh khối giun quế với giá 12.000 đồng một kg, anh cho tất cả vào một thùng nhựa có thể tích khoảng 40 lít và đặt vào gầm bếp. Nguồn thức ăn để nuôi giun chính là lượng rác hữu cơ thải ra từ quá trình sinh hoạt. Thật ngạc nhiên, lượng giun này có thể tiêu hóa hết lượng rác thải của cả ba người trong phòng trọ.
Trong quá trình nuôi giun, Tuấn nhận thấy giun quế có thể xử lý hữu hiệu hầu hết các loại rác hữu cơ như phụ phẩm rau củ quả, cơm và thức ăn thừa…, trừ các loại cứng như xương, vỏ trứng.

“Việc xử lý rác hữu cơ bằng giun thuận tiện và sạch sẽ hơn nhiều so với kiểu xử lý truyền thống là cho vào túi nylon và vứt ra đầu ngõ. Rác sau khi được giun tiêu hóa sẽ trở thành phân giun, một loại phân bón rất tốt cho cây”, Tuấn nói. 

Giun nuôi trong nhà không hề gây bẩn. (Ảnh:Hồng Quân)

Gạt bỏ thành kiến về giun

Trong thùng giun, lớp thức ăn sẽ nằm ở phía trên, phân giun nằm ở dưới và giun tập trung nhiều ở giữa hai tầng này. Chỉ cần lật tầng thức ăn phía trên lên là có thể thu hoạch giun và phân ở phía dưới một cách dễ dạng. Trung bình mỗi tuần lễ, thùng giun này sản xuất ra hơn 1 kg phân giun. Phân và giun sinh sôi từ thùng giun của Tuấn được một người dân trong khu vực đem về chăm bón cho vườn rau và làm thức ăn cho đàn gà.
Phân giun trông giống một loại đất mùn và không có mùi. Thức ăn trong quá trình được giun phân hủy có mùi chua nhẹ, rất khó nhận biết được ở khoảng cách xa. Nếu đậy nắp thùng lại thì hoàn toàn không thể ngửi thấy mùi. “Việc nuôi giun trong nhà bếp hoàn toàn bảo đảm vệ sinh”, Tuấn khẳng định.
Mặc dù, nuôi giun tại nhà khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới, nhưng ở Việt Nam có thùng giun trong nhà vẫn bị coi là… bẩn thỉu. Khi đưa ra ý tưởng nuôi giun, Tuấn đã phải hứng chịu sự phản đối gay gắt từ các bạn cùng trọ. Thuyết phục mãi anh mới tiến hành được ý tưởng này, với điều kiện phải bảo đảm vệ sinh cho nhà trọ.
Việc xử lý rác sinh hoạt bằng giun đã chứng minh được hiệu quả thiết thực. Nguyễn Anh Tuấn đang ấp ủ dự định kết hợp giữa việc nuôi giun và trồng rau sạch tại nhà để tận dụng nguồn phân giun hữu ích.

Theo tài liệu hướng dẫn, giun cần được tưới ẩm thường xuyên. Nhưng theo kinh nghiệm của Nguyễn Anh Tuấn, giun nuôi trong thùng có nắp đậy sẽ luôn duy trì được độ ẩm do nước ít bị bốc hơi, vì vậy không cần phải tưới thêm nước. “Đổ rác vào thùng” là công việc duy nhất để duy trì sự sống của giun.
Có thể tận dụng những vật có sẵn để nuôi như: chum, chậu, thùng phuy, can nhựa, xô nhựa, những bể nước không còn sử dụng v.v… Cũng có thể đóng thùng nuôi giun gồm nhiều tầng chồng lên nhau.
Thùng nuôi giun phải đảm bảo có thể chứa được thức ăn cho giun và không làm thay đổi nhiệt độ của thức ăn. Nước trong thức ăn khi lắng xuống phải có chỗ thoát, để phần thức ăn bên dưới không quá ẩm. Đóng thùng nuôi giun phải đảm bảo kín, không cho giun bò ra ngoài, bỏ trốn khỏi nơi nuôi. Thông thường các thùng làm bằng gỗ hoặc nhựa.
Việc xử lý rác hữu cơ bằng giun thuận tiện và sạch sẽ hơn nhiều so với kiểu xử lý truyền thống là cho vào túi ny lon và vứt ra đầu ngõ, một loại phân bón rất tốt cho cây trồng

http://khoahoc.tv/doisong/ung-dung/26288_nuoi-giun-an-rac.aspx

Sản xuất thuốc bảo vệ thực vật từ cây neem

Một nghiên cứu mới đây của GS-TS Trần Kim Quy, Viện công nghệ hóa sinh ứng dụng tại TP.HCM đã chiết xuất thành công chất Azadirachtin có trong hạt cây neem.

Đây là hoạt chất chính dùng sản xuất thuốc bảo vệ thực vật để trị các loại bệnh côn trùng, sâu bệnh, nấm…

Cây neem

Thuốc bảo vệ thực vật sử dụng hoạt chất Azadirachtin không lưu lại bả độc lâu (chất tồn dư). Chúng có thể phân hủy hooàn toàn trong vòng 2-3 ngày (so với chất tổng hợp, thời gian phân hủy kéo dài đến cả năm).

Ngày 8/4/2010, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã đưa ra Theo thông tư số 24/2010/TT-BNNPTNT ngày 8.4.2010 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chất Azadirachtin được khuyến khích sử dụng làm thuốc bảo vệ thực vật. Hiện nhóm nghiên cứu của GS-TS Trần Kim Quy đang lập dự án để sản xuất chất Azadirachtin, thay cho việc nhập khẩu như hiện nay.

Ngoài ra GS Quy còn phối hợp với Sở KH-CN tỉnh Ninh Thuận để chiết xuất chất Nimbin, Salanin có trong cành và lá cây neem để sản xuất thuốc trị bệnh tiểu đường, huyết áp cao…

Cây neem được du nhập vào Việt Nam từ năm 1988, do GS Lâm Công Định, Viện Lâm nghiệp Việt Nam mang hạt về từ Ấn Độ. Hiện có hơn 7.000 ha loại cây này được trồng tại Ninh Thuận và Bình Thuận, riêng tỉnh Ninh Thuận có chương trình phát triển lên diện tích 10 nghìn ha trong những năm tới. Đây là loại cây thích hợp ở những vùng khô hạn như tỉnh Ninh Thuận. 

http://khoahoc.tv/doisong/ung-dung/32812_san-xuat-thuoc-bao-ve-thuc-vat-tu-cay-neem.aspx

Mô hình nuôi giun phục vụ trồng rau sạch và chăn nuôi

https://www.youtube.com/watch?v=n-b1j3rTHzY

https://www.youtube.com/watch?v=ditS-ZgPaM8

Quy trình chế biến phân hữu cơ vi sinh từ vỏ cà phê

Y5cafe xin giới thiệu với bà con một quy trình chế biến phân hữu cơ vi sinh từ vỏ cà phê bằng chế phẩm sinh học HB-01, tài liệu do Công ty TNHH SX –DV & TM TAM NÔNG PHÚ cung cấp.
Vỏ cafe là nguồn nguyên liệu rất tốt để chế biến phân hữu cơ vi sinh chất lượng cao. Chất dinh dưỡng trong 1kg vỏ cafe tương đương 3 kg phân chuồng loại tốt . Vì hàm lượng hữu cơ cao trên 30% nên vỏ cafe đem bón mà không được ủ hoai mục thì lại là nguồn gây bệnh cho cây trồng.

Sử dụng 01 kg men HB-01 ủ cho lượng vỏ cafe của 1,2 – 1,5 tấn nhân.
Có 2 cách ủ :
Cách 1 : ủ theo quy trình chuẩn để được phân hữu cơ vi sinh chất lượng cao.
Chuẩn bị nguyên liệu:

1. Vỏ café : 1 tấn
2. Phân chuồng : 0,5 m3 (nhiều hơn càng tốt)
3. Lân nung chảy : 25-50 kg
4. Urê : 5 kg
5. Mật mía (hay đường vàng) :  0,5-1 kg
6. Men HB-01 : 1 kg (có thể nhiều hơn)

Qui trình :

1. Bước 1 : làm ẩm toàn bộ vỏ cà phê, tưới nước nhiều lần trước khi ủ sao cho vỏ mềm, để ráo nước (nếu không có điều kiện tưới thì khi trộn men có thể dùng ít nước tưới cho đều, hạn chế để róc nước, rồi sau 1 tuần ủ sẽ bổ sung thêm nước).
2. Bước 2 : hòa toàn bộ men trong nước đường (mật), lượng nước nhiều hay ít tùy vào lượng men và độ ẩm của vỏ cafe, tưới hỗn hợp vào đống vỏ, để thời gian 3-5 tiếng đồng hồ cho ngấm đều (làm sao khi tưới trộn hỗn hợp men phải bám tương đối đều cả trên lẫn dưới đống vỏ, nước men không bị rỉ xuống dưới).
3. Bước 3 : tiến hành ủ : hỗn hợp vỏ cafe + lân + urê + phân chuồng được trộn đều, chọn chỗ đất bằng và nhẵn, rải một lớp vỏ quả 40cm rộng ít nhất 2,0m, chiều dài tùy thuộc vào lượng vỏ café thành luống rồi tưới nước men đều lên mặt luống. Tiếp tục rải một lớp hỗn hợp dày 30cm và tưới nước men….làm khoảng 5 lớp sao cho đống ủ cao >1,5m. Ủ xong phủ toàn bộ bạt để giữ ẩm và nhiệt. Tuyệt đối không được nén chặt đống ủ ( không dẫm đạp lrên đống ủ) .
4. Bước 4 : Sau khi ủ một tuần thì tiến hành kiểm tra đống ủ: đống ủ nóng, có nhiệt độ 70 độ C trở lên, có màu nâu đen là tốt, màu nâu nhạt là do thiếu nước, phải tưới thêm nước (hầu như toàn bộ đều phải tưới thêm nước).

Lượng nước nhiều quá hoặc ít quá đều ảnh hưởng đến quá trình phân hủy của men.
Sau 20 ngày tiến hành đảo trộn, lên đống và nén thật chặt, khoảng 75 – 90 ngày đống ủ sẽ hoàn toàn hoai mục, ta tiến hành rỡ bạt để 1- 2 ngày rồi mang đi bón hoặc hong khô đóng bao
_______________________________
CÁCH 2: ủ tắt để phân hủy vỏ trấu caphe hoai mục (cách này không dùng chất phụ gia)
Qui trình :

1. Bước 1 : làm ẩm toàn bộ vỏ cafe, tưới nước nhiều lần trước khi ủ sao cho vỏ trấu mềm, để ráo nước, (nếu không có điều kiện tưới thì khi trộn men có thể dùng ít nước để tưới cho đều, hạn chế rỉ nước rồi sau 1 tuần ủ sẽ bổ sung thêm nước).
2. Bước 2: hòa 1kg men trong 50– 100L nước (lượng nước nhiều hay ít tùy vào lượng men và độ ẩm của vỏ quả cafe, làm sao khi tưới trộn men phải bám tương đối đều cả trên và dưới của đống ủ, nước men không bị rỉ xuống dưới), để thời gian 3-5 tiếng đồng hồ.  Chọn chỗ đất bằng và nhẵn, rải một lớp vỏ cafe 40cm rộng tối thiểu 2,0m, chiều dài tùy thuộc lượng vỏ cafe, rồi tưới nước men đều lên mặt luống. Tiếp tục rải 30cm vỏ và tưới nước men… làm khoảng 5 lớp sao cho đống ủ cao >1,5m. Ủ xong phủ bạt lên toàn bộ để giữ ẩm và nhiệt, tuyệt đối không được nén chặt đống ủ ( không đi lại trên đống ủ) .
3. Bước 3: Sau khi ủ một tuần thì tiến hành kiểm tra đống ủ: đống ủ nóng (có nhiệt độ > 70oc), đống ủ có màu nâu đen là tốt, màu nâu nhạt thì thiếu nước khi đó phải tưới thêm nước. (Hầu như toàn bộ phải tưới thêm nước).

Lượng nước nhiều quá hoặc ít quá đều ảnh hưởng đến quá trình phân hủy của men.
Sau 20 ngày tiến hành đảo trộn, lên đống và ném thật chặt, khoảng 75 – 90 ngày đống ủ sẽ hoàn toàn hoai mục ta tiến hành rỡ bạt để 1- 2 ngày rồi mang đi bón hoặc hong khô đóng bao.
………………………………………
Cách sử dụng phân vi sinh :

• Cafe kiến thiết cơ bản bón 2-3 kg/cây ; cà phê kinh doanh bón 4-6 kg/cây.
• Phân ủ có mật độ vi sinh vật sống cao nên khi bón đất phải ẩm càng nhiều càng tốt (bón vào mùa mưa là tốt nhất).
• Không nên trộn chung với các loại thuốc hóa học để vi sinh vật tiếp tục hoạt động giúp cho cây cafe chống bệnh thối rễ vàng lá.
• Những cây cà fê nào bị thối rễ vàng lá thì bón nhiều phân ủ và giảm phân vô cơ.

• Ghi chú thêm :

• Cách tưới nước bổ sung: dùng ống nước cắm trực tiếp vào đống ủ rồi bơn nước, thường xuyên tưới bổ sung cho đống ủ.
• Không sử dụng nước máy hay các loại phân khác để ủ.

Chúc bà con thành công..
Chúng tôi sẵn sàng tư vấn miễn phí: kỹ thuật trồng và chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh hại cây cafe, kỹ thuật ủ vỏ trấu cafe…

Cung cấp bởi : CÔNG TY TNHH SX –DV & TM TAM NÔNG PHÚ                                              
TRUNG TÂM DV KỸ THUẬT NÔNG NGHIỆP
Đc: 33 Cao Bá Quát – Đà Lạt

http://www.ghd.net.vn/Ung-dung-san-pham/Huong-dan-lam-phan-u-huu-co-vi-sinh-tu-vo-ca-phe-bang-che-pham-GHD-358-VS-102-ad175.html 

 http://www.hoinongdancaphevietnam.vn/ky-thuat-trong/65-c%C3%A1ch-%E1%BB%A7-ph%C3%A2n-h%E1%BB%AFu-c%C6%A1-t%E1%BB%AB-v%E1%BB%8F-qu%E1%BA%A3-c%C3%A0-ph%C3%AA.html

 http://maychannuoi.com/ky-thuat-u-phan-vi-sinh-tu-vo-ca-phe-va-che-pham-em/a768387.html

Sinh viên nông lâm

svnl.blogspot.com